Nowo wydany Wytyczne żywieniowe dla Amerykanów na lata 2025–2030 Podkreślają to, co wiele osób zajmujących się badaniami żywieniowymi lub praktyką kliniczną od dawna rozumie: ograniczenie spożycia cukru dodanego i rafinowanych zbóż jest niezbędne dla poprawy zdrowia metabolicznego. Jednak pomimo dziesięcioleci kampanii edukacyjnych i udoskonaleń w etykietowaniu żywności, żywność ultraprzetworzona, bogata w te składniki, pozostaje mocno zakorzeniona w amerykańskiej diecie.
Koszty leczenia chorób przewlekłych związanych z dietą już teraz wywierają ogromną presję na amerykański system opieki zdrowotnej, a podobne tendencje pojawiają się na całym świecie. W wielu krajach rosnąca liczba przypadków otyłości i problemów z metabolizmem napędzają wydatki na opiekę zdrowotną i przyczyniają się do spadku produktywności, co dodatkowo podkreśla potrzebę wdrażania strategii profilaktycznych na poziomie populacji.
Biorąc pod uwagę rozdźwięk między zaleceniami dietetycznymi, rzeczywistymi nawykami żywieniowymi i chorobami przewlekłymi, czy nie nadszedł czas, aby rozważyć wprowadzenie skromnego podatku na cukier i rafinowane węglowodany, który pomógłby zmienić sposób konsumpcji?
To kontrowersyjny pomysł, który, co zrozumiałe, budzi obawy dotyczące osobistych wyborów i nadmiernej ingerencji rządu. Jednak w obliczu stale rosnącej liczby przypadków cukrzycy typu 2 i stłuszczenia wątroby związanego z otyłością, warto zastanowić się, czy podatek celowy mógłby pomóc zmniejszyć obciążenie zdrowotne i ekonomiczne wynikające z niedożywienia.
Co badania mówią o podatkach cukrowych
Ponad 45 krajów wprowadziło jakąś formę podatku od napojów słodzonych cukrem (SSB), w tym kilka dużych miast USA, takich jak San Francisco, Filadelfia i Seattle. Wstępne dane sugerują, że polityka ta może ograniczyć zakupy napojów słodzonych, ze szczególnie silnym wpływem na konsumentów o dużych ilościach i gospodarstwa domowe o niższych dochodach. Ten wpływ na poziomie indywidualnym jest zgodny z szerszymi trendami obserwowanymi na całym świecie. Na przykład, systematyczny przegląd 16 badań wykazał, że podatki od SSB były powiązane ze spadkiem zakupów, sprzedaży, konsumpcji i ogólnego zużycia energii, przy czym wyższe podatki przyniosły silniejsze efekty.
Jednym z godnych uwagi przypadków jest Meksyk, gdzie wprowadzenie ogólnokrajowego podatku na napoje słodzone doprowadziło do spadku zakupów napojów słodzonych o 6.3% i wzrostu zakupów wody butelkowanej o 16.2%, przy czym największe zmiany zaobserwowano w gospodarstwach domowych o niskich dochodach i gospodarstwach miejskich. Sugeruje to, że dobrze zaprojektowane podatki mogą zmienić wzorce konsumpcji, a jednocześnie wspierać zdrowsze wybory.
Chociaż większość podatków od cukru koncentrowała się na napojach, niektórzy wyrazili zainteresowanie rozszerzeniem ich na inne produkty wysoko przetworzone o wysokiej zawartości cukru i rafinowanych węglowodanów. Niedawna analiza prawie 50 polityk amerykańskich wykazała, że żywność taka jak słodycze, pączki, precle i chipsy jest powszechnie definiowana jako „śmieciowe jedzenie” na podstawie kombinacji kategorii produktu, zawartości składników odżywczych i stopnia przetworzenia. Autorzy sugerują, że jasne, praktyczne definicje mogą pomóc w uzasadnieniu ukierunkowanych podatków, które zmniejszą spożycie, zachęcą do zmiany receptur i wygenerują dochody na inicjatywy z zakresu zdrowia publicznego.
Rozwiązywanie problemów związanych z regresywnością i uczciwością
Jednym z najczęstszych zarzutów wobec podatków od żywności jest to, że mogą one nieproporcjonalnie mocno dotknąć osoby o niskich dochodach, które zazwyczaj wydają większą część swoich dochodów na żywność i mogą spożywać więcej przetworzonych produktów.
Ta obawa jest uzasadniona i dlatego konstrukcja każdego podatku musi iść w parze z przemyślanym reinwestowaniem generowanych przez niego dochodów. Kraje, które z powodzeniem wprowadziły podatki od żywności, przeznaczyły również fundusze na programy wspierające równość żywieniową. Na przykład Filipiny, Tajlandia i Meksyk poszły o krok dalej niż tylko podatki, przeznaczając dochody z podatków od napojów słodzonych cukrem na finansowanie inicjatyw zdrowotnych, od powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego i dostępu do czystej wody po ogólnokrajowe kampanie edukacyjne.
W Stanach Zjednoczonych podobny model mógłby się sprawdzić, o ile zostanie odpowiednio skonstruowany. Przekierowanie funduszy na edukację żywieniową, świadczenia z Programu Uzupełniającego Żywienie (SNAP) dla żywności minimalnie przetworzonej, poprawę jakości posiłków w szkołach, a nawet rolnictwo regeneracyjne, mogłoby pomóc w zapewnieniu nie tylko skuteczności, ale i sprawiedliwości tej polityki. Badania sugerują, że połączenie podatków od niezdrowej żywności z dotacjami na produkty minimalnie przetworzone i prozdrowotne mogłoby nie tylko poprawić jakość diety, ale także pomóc zrekompensować obciążenia finansowe gospodarstw domowych o niższych dochodach, które zazwyczaj lepiej reagują na zmiany cen żywności.
Celowane podejście
Do każdej polityki zmieniającej ceny żywności należy podchodzić ostrożnie. Ważne jest, aby produkty pełnowartościowe, takie jak owoce, warzywa skrobiowe i minimalnie przetworzone zboża, były wyraźnie oddzielone od cukru i rafinowanych węglowodanów.
Zamiast opodatkowywać całe kategorie żywności, lepszą strategią byłoby skupienie się na konkretnych dodanych składnikach lub produktach, takich jak:
- Dodane cukry, powszechnie występujące w deserach, napojach i słodzonych przekąskach
- Rafinowane skrobie, takie jak biała mąka, maltodekstryna i inne przetworzone węglowodany
- Produkty ultraprzetworzone o wysokiej zawartości cukru i rafinowanych węglowodanów, takie jak ciasteczka, cukierki i chipsy, które mają minimalną wartość odżywczą
Tego rodzaju podejście oparte na składnikach byłoby bardziej zgodne z Wytycznymi Żywieniowymi, które obecnie zachęcają Amerykanów do zmniejszenia ilości dodanego cukru i ograniczenia rafinowanych zbóż, a jednocześnie kładą nacisk na bogate w składniki odżywcze prawdziwe produkty spożywcze w ich pełnowartościowej postaci.
Gdzie powinny trafić pieniądze?
Jeśli podatek od cukru i rafinowanych węglowodanów zostanie wprowadzony, jego wpływ będzie w dużej mierze zależał od sposobu wykorzystania środków. Oto kilka opcji:
- Zwrot kosztów opieki zdrowotnej w przypadku schorzeń związanych z dietą, takich jak cukrzyca typu 2, choroby układu krążenia i stłuszczenie wątroby
- Dotacje na pełnowartościowe produkty spożywcze, takie jak mięso, jaja, nabiał i produkty rolne
- Programy edukacji żywieniowej, szczególnie w społecznościach i szkołach o niedostatecznym dostępie do usług
- Wsparcie dla rolnictwa regeneracyjnego, mające na celu obniżenie kosztów i zwiększenie dostępności żywności bogatej w składniki odżywcze, uprawianej w sposób zrównoważony
- Rozszerzenie standardów jakości posiłków szkolnych i dostęp do świeżych, nisko przetworzonych produktów
Chociaż dane dotyczące rezultatów w krajach, które wprowadziły podobne zmiany, są ograniczone, to są to obiecujące możliwości dla Stanów Zjednoczonych. Przemyślane reinwestowanie dochodów podatkowych mogłoby pomóc w zapewnieniu, że taka polityka nie tylko zniechęci do niezdrowej konsumpcji, ale także zwiększy dostęp do lepszej żywności, wesprze zrównoważone rolnictwo i poprawi długoterminowe wyniki zdrowotne.
Strategiczna zmiana na rzecz zdrowszej przyszłości
Opodatkowanie cukru i rafinowanych węglowodanów może być częścią szerszej zmiany w kierunku systemu żywnościowego wspierającego zdrowie metaboliczne.
Nie chodzi o demonizowanie poszczególnych produktów spożywczych ani o utrudnianie życia rodzinom. Chodzi o wykorzystanie narzędzi politycznych, aby zdrowsze opcje stały się bardziej przystępne cenowo, a mniej zdrowe – nieco mniej wygodne, przy jednoczesnym inwestowaniu w długoterminowe zdrowie naszych społeczności.
Jeśli zrobione przemyślaniepodatek tego rodzaju mógłby pomóc w utrzymaniu bardziej zrównoważonego środowiska żywnościowego – takiego, które stawia zapobieganie, równość i długoterminowy dobrostan ponad krótkoterminową wygodę – i dać Stanom Zjednoczonym szansę na przewodzenie tej zmianie na skalę globalną.
