Κέτωση εναντίον κετοξέωσης: Ποια είναι η διαφορά και γιατί έχει σημασία;

Οι οροι κετόζης κετοξέωση ακούγονται παρόμοια και και τα δύο περιλαμβάνουν κετόνες, αλλά αναφέρονται σε πολύ διαφορετικές μεταβολικές καταστάσεις.

Η κέτωση είναι μια φυσιολογική και ρυθμιζόμενη διαδικασία, ενώ η κετοξέωση είναι μια σοβαρή ιατρική πάθηση. Και η κατανόηση της διαφοράς είναι σημαντική.

Τι είναι η διατροφική κέτωση;

Η κέτωση είναι μια φυσική μεταβολική κατάσταση που εμφανίζεται όταν η πρόσληψη υδατανθράκων είναι χαμηλή και το σώμα μετατοπίζεται προς τη χρήση του λίπους ως κύρια πηγή καυσίμου.

Καθώς το λίπος διασπάται, το ήπαρ παράγει κετόνες, οι οποίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για ενέργεια από τον εγκέφαλο και άλλους ιστούς. Η κύρια κετόνη που βρίσκεται στο σώμα είναι το βήτα-υδροξυβουτυρικό (BHB), το οποίο μπορεί να μετρηθεί στο αίμα.

Η διατροφική κέτωση ορίζεται συνήθως από επίπεδα BHB μεταξύ 0.5 και 3.0 mmol/L, και ευκετοναιμία επεκτείνει αυτό το εύρος έως και 5.0 mmol/L για θεραπευτικές εφαρμογές. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις - όπως άτομα που υποβάλλονται σε παρατεταμένη νηστεία ή χρησιμοποιούν κετογονικές δίαιτες θεραπευτικά - τα επίπεδα κετονών μπορεί να αυξηθούν πάνω από 5.0 mmol/L χωρίς να προκαλέσουν καμία βλάβη.

Αυτό συμβαίνει επειδή η ευκετοναιμία ρυθμίζεται από την ινσουλίνη και άλλες ορμόνες, οι οποίες βοηθούν στη διατήρηση της ισορροπίας και αποτρέπουν την υπερβολική αύξηση των επιπέδων κετόνης.

Τι είναι η κετοξέωση;

Η κετοξέωση – που συνήθως εκδηλώνεται με τη μορφή διαβητικής κετοξέωσης (DKA) – είναι μια σοβαρή, δυνητικά απειλητική για τη ζωή πάθηση.

Είναι σημαντικό ότι η ΔΚΟ δεν ορίζεται μόνο από τα υψηλά επίπεδα κετονών. Χαρακτηρίζεται από την ακόλουθη τριάδα:

1. Αυξημένα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα, συνήθως >240 mg/dL (13.3 mmol/L), αν και μερικές φορές χαμηλότερα
2. Αυξημένα επίπεδα βήτα-υδροξυβουτυρικού (BHB), συνήθως >10 mmol/L, αν και μερικές φορές χαμηλότερα
3. Μεταβολική οξέωση, που ορίζεται ως pH αίματος κάτω από 7.3 ή/και επίπεδα διττανθρακικών κάτω από 18 mEq/L

Αυτός ο συνδυασμός αντανακλά μια διαταραχή της φυσιολογικής μεταβολικής ρύθμισης λόγω ανεπαρκούς ινσουλίνης. Η ΔΚΟ εμφανίζεται κυρίως σε άτομα με διαβήτη τύπου 1 και, πολύ λιγότερο συχνά, σε άτομα με διαβήτη τύπου 2 υπό ορισμένες συνθήκες.

Είναι σημαντικό ότι, αν και στη διαβητική κετοξέωση τα επίπεδα BHB είναι συνήθως πάνω από 10 mmol/L, μπορούν να ανιχνευθούν σε επίπεδα 3.0 mmol/L ή υψηλότερα. Πιο ανησυχητική από έναν συγκεκριμένο αριθμό είναι η ταχεία αύξηση των κετονών - ειδικά όταν συνοδεύεται από συμπτώματα - η οποία απαιτεί στενή παρακολούθηση.

Γιατί εμφανίζεται η κετοξέωση

Υπό κανονικές συνθήκες, η ινσουλίνη βοηθά στη ρύθμιση τόσο της γλυκόζης στο αίμα όσο και της παραγωγής κετονών.

Όταν τα επίπεδα ινσουλίνης είναι ανεπαρκή – όπως σε περίπτωση παράλειψης δόσεων ινσουλίνης ή κατά τη διάρκεια ασθένειας – ο οργανισμός:

• Απελευθερώνει μεγάλες ποσότητες γλυκόζης στην κυκλοφορία του αίματος
• Παράγει κετόνες με ανεξέλεγκτο ρυθμό
• Γίνεται ολοένα και πιο όξινο

Αυτό μπορεί να διαταράξει την κανονική λειτουργία των οργάνων και απαιτεί επείγουσα ιατρική περίθαλψη.

Μπορεί μια κετογονική δίαιτα να προκαλέσει κετοξέωση;

Για άτομα χωρίς διαβήτη ή με φυσιολογική ινσουλινική σηματοδότηση, η εμφάνιση κετοξέωσης μόνο μέσω της διατροφής είναι εξαιρετικά απίθανη.

Ακόμα και όταν η πρόσληψη υδατανθράκων είναι πολύ χαμηλή, το σώμα συνεχίζει να παράγει αρκετή ινσουλίνη για να:

• Αποτρέψτε την υπερβολική παραγωγή κετονών
• Διατηρήστε το φυσιολογικό pH του αίματος
• Διατηρήστε τη γλυκόζη του αίματος εντός ασφαλούς εύρους

Ως αποτέλεσμα, η διατροφική κέτωση παραμένει μια ρυθμιζόμενη και σταθερή μεταβολική κατάσταση, όχι επικίνδυνη.

Σημαντικές σκέψεις για τον διαβήτη και ορισμένα φάρμακα

Τα άτομα με διαβήτη τύπου 1 διατρέχουν κίνδυνο εμφάνισης ΔΚΟ εάν δεν έχουν επαρκή ινσουλίνη στον οργανισμό τους, ανεξάρτητα από τη διατροφική τους προσέγγιση. Όσοι ακολουθούν έναν κετογονικό τρόπο ζωής θα πρέπει να παρακολουθούν τακτικά τα επίπεδα κετονών τους, προκειμένου να καθιερώνουν μια βασική τιμή, να κατανοούν τις συνήθεις διακυμάνσεις τους και να κάνουν προσαρμογές όπως απαιτείται.

Άτομα με διαβήτη τύπου 2 που λαμβάνουν αναστολείς SGLT2, όπως το Jardiance ή το Farmiga, διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης μιας μορφής κετοξέωσης γνωστής ως ευγλυκαιμική δοσοεξαρτώμενη κετοξέωση, η οποία μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και όταν τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα δεν είναι σημαντικά αυξημένα.

Σε αυτό το πλαίσιο, η κετοξέωση μπορεί να αναπτυχθεί σε χαμηλότερα επίπεδα γλυκόζης και κετονών στο αίμα από ό,τι συνήθως παρατηρείται στη ΔΚΟ, καθιστώντας πιο δύσκολη την αναγνώρισή της μόνο με βάση τη γλυκόζη.

Για αυτόν τον λόγο, τα άτομα που λαμβάνουν αναστολείς SGLT2 θα πρέπει:

• Παρακολουθείτε τακτικά τα επίπεδα γλυκόζης και κετονών στο αίμα
• Λάβετε υπόψη ότι οι αυξήσεις στις κετόνες μπορεί να απαιτούν άμεση αντιμετώπιση.
• Να συνεργάζονται στενά με τον πάροχο υγειονομικής περίθαλψης, ο οποίος μπορεί να καθορίσει ένα κατάλληλο εύρος BHB και να συμβουλεύσει πότε μπορεί να είναι απαραίτητο να διακοπεί ή να ανασταλεί η φαρμακευτική αγωγή.

Σημεία και συμπτώματα της κετοξέωσης

Τα συνηθισμένα προειδοποιητικά σημάδια της DKA περιλαμβάνουν:

• Αυξημένη γλυκόζη αίματος (συχνά πάνω από 240 mg/dL, αν και φυσιολογική ή μόνο ελαφρώς αυξημένη σε ευγλυκαιμική διαβητική κετοξέωση)
• Αυξημένες κετόνες αίματος σε συνδυασμό με άλλα συμπτώματα που αναφέρονται
• Υπερβολική δίψα και συχνοουρία
• Ναυτία ή εμετό
• Κοιλιακό άλγος
• Κούραση ή σύγχυση
• Γρήγορη ή δύσπνοια
• Μια έντονη οσμή ακετόνης (φρουτώδους) στην αναπνοή

Εάν εμφανιστούν αυτά τα συμπτώματα, απαιτείται άμεση ιατρική φροντίδα.

Είναι σημαντικό ότι, αν και στη διαβητική κετοξέωση τα επίπεδα BHB είναι συνήθως πάνω από 10 mmol/L, μπορούν να ανιχνευθούν σε επίπεδα 3.0 mmol/L ή υψηλότερα. Πιο ανησυχητική από έναν συγκεκριμένο αριθμό είναι η ταχεία αύξηση των κετονών - ειδικά όταν συνοδεύεται από συμπτώματα - η οποία απαιτεί στενή παρακολούθηση.

Πόντοι για να κερδίσετε

Η διαβητική κετοξέωση (ΔΚΟ) δεν ορίζεται μόνο από τα επίπεδα κετονών. Είναι μια ιατρική κατάσταση έκτακτης ανάγκης που χαρακτηρίζεται από τον συνδυασμό υψηλής γλυκόζης στο αίμα, αυξημένων κετονών και μεταβολικής οξέωσης.

Αντιθέτως, η διατροφική κέτωση είναι μια φυσιολογική, ρυθμιζόμενη μεταβολική κατάσταση. Τα επίπεδα BHB μπορεί να ποικίλλουν και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να ξεπεράσουν τα 5 mmol/L χωρίς να θέσουν σε κίνδυνο την ασφάλεια.

Για άτομα με φυσιολογική λειτουργία ινσουλίνης, το σώμα διατηρεί αυστηρό έλεγχο της παραγωγής κετονών και της οξεοβασικής ισορροπίας. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η κετοξέωση δεν μπορεί να αναπτυχθεί μόνο από τη διατροφή σε άτομα χωρίς διαβήτη ή σωστή σηματοδότηση ινσουλίνης, ακόμη και όταν τα επίπεδα κετονών είναι αυξημένα.

Ωστόσο, τα άτομα με διαβήτη τύπου 1, καθώς και όσοι λαμβάνουν αναστολείς SGLT2, διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο κετοξέωσης και θα πρέπει να παρακολουθούν στενά τη γλυκόζη και τις κετόνες και να ακολουθούν τις ιατρικές οδηγίες.